Trygg og lovleg bruk av digitale ressursar

Når du bruker nettsider, appar, KI-tenester, bilete, film eller anna digitalt innhald i undervisninga, har du som lærar ansvar for å vurdera personvern, reklame og opphavsrett. Er du usikker, bruk heller digitale læremiddel og verktøy som allereie er godkjende, eller søk om å få godkjent eit nytt digitalt læremiddel/verktøy.

🟢 DETTE KAN DU GJERA

  PERSONVERN

• Bruka digitale læremiddel og tenester som kommunen har godkjent.
• Bruka opne nettsider der elevane ikkje må logga inn eller gje frå seg personopplysningar.
• La elevane arbeida anonymt i ei teneste når tenesta ikkje samlar inn andre opplysningar som kan identifisera dei.
• Bruka minst mogleg personopplysningar. Del berre det som er nødvendig for oppgåva.
• Bruka godkjende KI-tenester slik kommunen har bestemt for tilsette og elevar.

  REKLAME

• Bruka vanlege nettsider der eventuell reklame er avgrensa og ikkje utset elevane for kommersielt press.
• Bruka redaksjonelle nettaviser og andre nettstader med reklame når det har eit reelt pedagogisk føremål og bruken er forsvarleg.
• Bruka reklame som sjølve undervisningsinnhaldet, for eksempel når klassen skal analysera reklame, påverknad eller kommersielle verkemiddel.

  OPPHAVSRETT

• Lenka til artiklar, nettsider, videoar og anna innhald som ligg lovleg tilgjengeleg på nettet.
• Sitera korte utdrag når du oppgjev kjelda.
• Bruka materiale med ein lisens som tillèt bruken, for eksempel Creative Commons, innanfor vilkåra i lisensen.
• Bruka utdrag frå bøker, artiklar, bilete og anna materiale innanfor Kopinor-avtalen for grunnskulen.
• Bruka materiale som du sjølv har laga.

Kopinor-avtalen gjev relativt vide moglegheiter til å kopiera utdrag frå mellom anna bøker, artiklar, aviser og opne nettsider til bruk i undervisninga.  

🟡 STOPP OG VURDER FØRST

  PERSONVERN

• Elevane må oppretta konto for å logga inn.
• Elevane må skriva inn namn, e-postadresse, fødselsdato eller andre personopplysningar.
• Tenesta lagrar elevsvar, bilete, lyd, video, posisjon eller aktivitet.
• Elevane skal lasta opp skulearbeid til ei teneste som ikkje er godkjend.
• Du vil lima inn elevtekstar eller andre opplysningar om elevar i ei KI-teneste.
• Tenesta er gratis, men det er uklart korleis leverandøren bruker opplysningane.

Ikkje bruk tenesta før du har avklart om den er godkjend.   REKLAME

• Nettsida inneheld mykje reklame, sponsa innhald eller produktplassering.
• Tenesta prøver å få elevane til å kjøpa noko, oppgradera abonnement eller gå vidare til kommersielle tenester.
• Innhald eller reklame blir tilpassa den enkelte eleven.

Vurder om elevane blir utsette for kommersielt press.   OPPHAVSRETT

• Du vil kopiera ein heil artikkel, bok, lærebok eller større delar av eit verk.
• Du vil lasta ned ein video, film, song eller eit bilete frå nettet.
• Du vil dela materiale vidare utanfor klassen eller den lukka læringsplattformen.
• Du er usikker på om materialet ligg lovleg ute.

Sjekk lisensen, Kopinor-avtalen eller spør før du bruker materialet.  

🔴 DETTE SKAL DU IKKJE GJERA

  PERSONVERN

• Be elevar oppretta konto i ei ikkje-godkjend teneste når tenesta behandlar personopplysningar.
• Legga inn namn, personnummer, helseopplysningar, diagnosar, opplysningar om oppførsel eller andre personlege opplysningar om elevar i tilfeldige nett-tenester eller KI-tenester.
• Lasta opp bilete, video, lydopptak, elevarbeid eller klasselister til ei ikkje-godkjend teneste dersom elevar kan identifiserast.
• Bruka privat konto eller privat skylagring til å lagra personopplysningar om elevar.
• Tenka at ei teneste automatisk er trygg fordi ho er gratis eller mykje brukt.

Datatilsynet understrekar at skulen må vurdera personvernet òg ved bruk av gratis appar og nettsider, og at kommunen må ha rutinar for godkjenning av digitale verktøy.   REKLAME

• Utsetta elevane for reklame som er eigna til å skapa kommersielt press eller i stor grad påverka haldningar, åtferd eller verdiar.
• Velja ei teneste fordi skulen eller læraren får økonomiske fordelar av at elevane bruker ho.
• Bruka elevar til å marknadsføra produkt eller kommersielle tenester.

Opplæringslova § 27-1 pålegg kommunen å sørga for at elevane ikkje blir utsette for reklame som kan skapa kommersielt press eller i stor grad påverka haldningar, åtferd og verdiar.   OPPHAVSRETT

• Kopiera og dela heile lærebøker eller anna materiale berre fordi du finn det på nettet.
• Fjerna namn på fotograf, forfattar eller annan opphavsperson og framstilla materialet som ditt eige.
• Lasta ned eller kopiera film, musikk, bilete eller anna innhald frå ulovlege kjelder.
• Legga materiale frå lærebøker eller betalte læremiddel ope ut på internett.
• Gå ut frå at «funne på Google» betyr «fritt å bruka».

Opphavsrett oppstår automatisk når eit originalt verk blir skapt. Det treng altså ikkje stå © på eit bilete eller ein tekst for at materialet skal vera verna. Kopinor-avtalen omfattar ikkje mellom anna film, lyd, dataspel og dataprogram.